Zeg je Borneo, dan denk je vrijwel meteen aan de orang-oetans. Ze stonden dan ook heel hoog op ons verlangenlijstje om ze te zien toen we deze reis planden! Eén van de bekendste plekken om deze bijzondere mensapen te zien op Maleisisch Borneo is het Semenggoh Wildlife Centre.
Wat is Semenggoh Wildlife Centre?
Semenggoh is een uitgestrekt, beschermd natuurgebied waar geredde orang-oetans worden opgevangen en begeleid naar een zelfstandig leven. De dieren hebben hier alle vrijheid in een gigantisch leefgebied, maar krijgen ondersteuning waar nodig.
Zo worden er dagelijks voedersessies gehouden waarbij fruit wordt aangeboden. Ik zeg met nadruk kunnen, want als de orang-oetans diep in de jungle zitten en daar zelf genoeg voedsel vinden, laten ze zich niet zien bij de platforms. En dat is alleen maar een goed teken! Zodra de dieren langere tijd volledig hun eigen boontjes doppen en niet meer afhankelijk zijn van het bijvoeren, worden ze officieel als geherintroduceerd beschouwd in het wild. Toen wij er waren, leefden er 30 orang-oetans in het reservaat.
De bijzondere (en kwetsbare) orang-oetan
Wist je dat de orang-oetan in het wild alleen nog voorkomt op Borneo en Sumatra? Het zijn buitengewoon slimme dieren, maar hun voortplanting gaat ontzettend langzaam. In het wild verzorgt een moeder haar jong maar liefst acht jaar lang. Gedurende al die jaren zijn moeder en kind intens met elkaar verbonden en leert het jong alles over overleven in het bos. Pas daarna krijgt het vrouwtje eventueel weer een nieuwe baby. In dierentuinen ligt dit tempo soms hoger omdat de verzorgers daar taken overnemen, maar in de vrije natuur heeft een moeder echt al haar tijd en energie nodig voor dat ene jong.
Helaas maakt deze trage voortplanting hen extra kwetsbaar. Wil iemand een baby-orang-oetan vangen voor de illegale dierenhandel, dan wordt daar vrijwel altijd de moeder voor gedood, met dramatische gevolgen voor de hele populatie. Dat deze dieren zo gewild zijn, komt door hun bizarre intelligentie. Orang-oetans zijn enorm leergierig en kopiëren menselijk gedrag razendsnel. De dingen die je soms in films ziet, gebeuren in het echt helaas ook: ze kunnen leren zich aan te kleden, naar de wc te gaan en zelfs te roken. Maar die ongelooflijke slimheid werkt ook de andere kant op: als jij iets goeds doet voor een orang-oetan, vergeet hij dat werkelijk nooit meer.
De tuiniers van de jungle Bovendien zijn orang-oetans de absolute tuiniers van het regenwoud; ze planten simpelweg hun eigen bomen! Ze zijn dol op fruit en met name de beruchte, sterk ruikende doerian is een grote favoriet (al vinden ze kokosnoten ook heerlijk). Nadat ze van het fruit hebben gesmuld en dieper de jungle in trekken, scheiden ze de zaden weer uit. Via hun poep komen de zaden op de perfecte plek in de vruchtbare bodem terecht, waar weer nieuwe doerianbomen uit groeien. Zonder de orang-oetan zou het woud er dus heel anders uitzien! Overigens is dit niet alleen met de doerians zo, ook elk ander fruit wat ze eten. Zo creëren ze dus weer hun eigen voedsel.
Aankomst bij het Semenggoh Wildlife Centre
Als je aankomt bij Semenggoh, kun je bij de kassa je kaartjes ophalen. Een handige tip: regel dit van tevoren alvast online! Je moet je namelijk registreren, en het is erg fijn als je dat thuis of in je hotel al hebt gedaan in plaats van ter plekke in de rij. Na de online registratie ontvang je een QR-code; deze wordt bij de kassa gescand, waarna je direct je entreetickets krijgt.
Lopen of met een elektrisch autootje?
Vanaf de ingang is het nog zo’n 1,6 kilometer naar het parkcentrum, en dat is voornamelijk bergopwaarts. Wij kozen er daarom voor om met een van de elektrische autootjes mee te rijden. Deze zet je af bij de winkel, vanwaar het nog maar een heel klein stukje lopen is.
- Toiletten: Meteen bij de ingang staat een klein gebouwtje met openbare toiletten. (Eerlijk is eerlijk: toen wij er waren, waren deze helaas niet heel fris, dus houd daar rekening mee!)
Eten, drinken en souvenirs
Bij het parkcentrum (waar de elektrische autootjes je afzetten) vind je een klein winkeltje. Hier kun je terecht voor wat verfrissends te drinken en leuke, lokale souvenirs als aandenken aan je bezoek.
Goed om te weten: Er zijn verder geen restaurants of uitgebreide eetgelegenheden in of direct rondom het reservaat. Zorg er dus voor dat je van tevoren wat hebt gegeten in Kuching of zelf wat lichte snacks meeneemt voor onderweg.
Het voederplatform
Vanaf het punt waar het autootje je afzet, loop je eigenlijk meteen door richting het voederplatform. Toen wij aankwamen, was het al gezellig druk met andere bezoekers die net als wij, vurig hoopten een orang-oetan te spotten. Er was alleen nog een plekje vrij aan de zijkant. Wat achteraf een schot in de roos bleek te zijn, want dat werd uiteindelijk het allermooiste uitzichtpunt!
Zie je altijd een orang-oetan?
Nee, die garantie is er absoluut niet. Als het fruitseizoen is en de bomen diep in de jungle vol hangen met rijp fruit, laten de orang-oetans zich soms wel vier maanden lang niet bij de platforms zien. Van oktober tot maart is er veel fruit te vinden in de natuur van Borneo. Ze vertelden bij het voeder moment, dat de Orang Oetans dus ook echt vie maanden niet naar het voeder platform gekomen zijn.
Maar wij hadden een portie geluk! Binnen vijftien minuten kwam daar de eerste orang-oetan aan geslingerd: Anaku. Hij is een van de grootste mannetjes van het reservaat. Er zijn er weliswaar twee groter dan hij, maar toch is Anaku degene die de dienst uitmaakt. Zelfs de grotere mannetjes zijn een beetje bang voor hem, laat staan de overige orang-oetans!
Terwijl Anaku rustig op het platform van zijn maaltijd genoot, kwam er na een kwartier een tweede orang-oetan aan. Deze was een stuk kleiner: Ooooha. Je zag aan alles dat hij het best spannend vond om het platform op te stappen. Toch durfde hij voorzichtig langs de zijkant naar beneden te klimmen om een flinke tros bananen te grissen. Dat herhaalde hij een paar keer, totdat hij een hele kokosnoot te pakken kreeg.
De kokosnoot is voor hen klaarblijkelijk hét ultieme toetje! Zodra Ooooha de kokosnoot vast had, sloeg hij hem een paar keer hard tegen een boomstam om hem te kraken. Hij verdween er vervolgens mee het bos in, en zelfs tien minuten later hoorden we hem in de verte nog steeds die kokosnoot regelmatig tegen een boom aan slaan.
Passievolle begeleiders
De verzorger die de orang-oetans voerde, vertelde ondertussen honderduit in het Engels. We hingen echt aan zijn lippen! Hij wist alles met ontzettend veel gevoel voor humor te brengen, waardoor we ontzettend veel leerden over de opvang, de verschillende karakters van de dieren en hoe alles hier reilt en zeilt.
Onze geluksdag: vier orang-oetans!
Als je twee van deze indrukwekkende dieren mag zien, kun je je geluk al niet op. Maar er bleek nóg een orang-oetan op de loer te liggen die graag wilde eten. Alleen durfde deze kleine rakker niet te komen zolang Anaku er nog zat. Pas toen Anaku een kokosnoot kreeg aangereikt en tevreden het woud in verdween, was de weg vrij.
Daar kwam Signat aan geslingerd! Ook hij wist wel raad met de overgebleven trossen bananen. En als kers op de taart kwam er kort daarna nóg een vierde orang-oetan aan: Jubilee. Dit was zonder twijfel de mooiste (en schattigste) van het hele stel.
Wat een onvergetelijke ervaring! Vier van deze prachtige wezens van zo dichtbij mogen bewonderen in hun eigen leefomgeving… Het is hartverwarmend om te zien hoe goed ze hier worden opgevangen, verzorgd en klaargestoomd om uiteindelijk weer volledig zelfstandig door de jungle te struinen.
Hoe bereik je het Semenggoh Wildlife Centre?
Het Semenggoh Wildlife Centre ligt in het gelijknamige natuurreservaat, op ongeveer 20 tot 25 kilometer ten zuiden van Kuching. Afhankelijk van het verkeer rijd je er in een klein halfuur naartoe. Er zijn verschillende manieren om er te komen:
- Met Grab: Grab is dé taxi-app van Zuidoost-Azië en verreweg de makkelijkste én goedkoopste manier om er te komen. Download de app alvast voor je reis en koppel je telefoonnummer. Binnen Kuching heb je binnen een paar minuten een chauffeur. Tip voor de terugweg: Spreek eventueel met je chauffeur af dat hij op je wacht, of boek na afloop op tijd een nieuwe Grab terug. Rond de sluitingstijden van het park kan de vraag naar taxi’s namelijk erg hoog zijn!
- Met een eigen chauffeur: Wij kozen er zelf voor om met een eigen chauffeur op pad te gaan (geregeld via onze reisorganisatie/lokale agent: Synergy Tours Malaysia.). Dit geeft enorm veel rust en flexibiliteit.
- Met een huurauto: Blijf je langer in Sarawak en wil je veel vrijheid? Dan kun je een auto huren. Houd er wel rekening mee dat ze in Maleisië links rijden en het stuur aan de rechterkant zit!
- Met de openbare bus: Vanaf het busstation in Kuching rijdt er een lokale bus richting het reservaat. Eerlijk is eerlijk: de ervaringen hiermee wisselen sterk. De dienstregeling verandert regelmatig en met tientallen tussenstops kan de rit flink lang duren. Wil je toch met de bus? Vraag de meest actuele vertrektijden dan even na bij je accommodatie.
Handig om te weten: Het centrum kent twee dagelijkse voedermomenten: in de ochtend van 09:00 tot 10:00 uur en in de middag van 15:00 tot 16:00 uur. Zorg dat je er ruim van tevoren bent!
Waarom een bezoek aan Semenggoh écht verantwoord voelt
Zelf ben ik altijd vrij kritisch en sceptisch als het gaat om dierentoerisme. Je wilt immers niet bijdragen aan plekken waar dieren puur voor het amusement van mensen worden ingezet. Maar bij Semenggoh voelt het vanaf het eerste moment goed: alles wat ze hier doen, staat volledig in het belang van het dier. Dit heb ik van te voren ook echt uitgezocht.
Dierenleed op vakantie, hoe kun JIJ dit voorkomen
Alle orang-oetans in het centrum zijn ooit gered uit de illegale huisdierenhandel, wees geworden omdat hun moeder is gedood, of gewond gevonden in het wild. In Semenggoh krijgen ze de medische zorg die ze nodig hebben, waarna ze starten met een rehabilitatieprogramma.
Tijdens dit traject leren de dieren stap voor stap hoe ze weer zelfstandig in de natuur kunnen overleven. Ze leren hoe ze eigen voedsel moeten zoeken, hoe ze nesten bouwen in de boomtoppen om in te slapen en hoe ze zich moeten redden in het woud. Het is prachtig om te zien hoe deze ‘mensen van het bos’ (want dat is wat ‘orang-oetan’ letterlijk betekent in het Maleis!) hier in alle rust en met respect worden begeleid naar een vrij leven.
Handig om te weten voor je bezoek
- Schoenen: Ga je het stuk vanaf de ingang lopen in plaats van met het elektrische autootje? Zorg dan voor goede, comfortabele wandelschoenen of stevige sneakers, want het pad gaat flink omhoog.
- Muggenspray: Toen wij er waren, hadden we gelukkig helemaal geen last van muggen. Toch is het in de jungle altijd verstandig om voor de zekerheid een flesje muggenspray in je tas te hebben.
- Geen flitser gebruiken! Het gebruik van een flitser bij het fotograferen is streng verboden. De orang-oetans kunnen hier enorm van schrikken.
- Tijdsduur: Voor een bezoek aan het Semenggoh Wildlife Centre ben je gemiddeld zo’n 2 tot 2,5 uur kwijt. Dit is inclusief de aankomst, het korte ritje of de wandeling naar het platform en het bijwonen van de volledige voedersessie.
- Entreeprijs: De toegang kost ongeveer RM 10 (omgerekend een paar euro). Het fijne is dat al het geld van de entreetickets direct wordt gebruikt voor het onderhoud van het reservaat en de verzorging van de dieren!
Kun je Semenggoh combineren met Bako National Park?
Op de kaart lijkt het Semenggoh Wildlife Centre dicht bij Bako National Park te liggen, maar het combineren van beide parken op één dag is géén goed idee.
Bako National Park sluit namelijk al rond 16:00 uur. Aangezien je bij beide parken echt de tijd wilt nemen en rekening moet houden met de reistijd en bootovertocht naar Bako wordt één dag simpelweg te gehaast.
De uitzondering: Blijf je in Bako National Park overnachten? Dan is het wél een fantastische combinatie! Je kunt dan in de ochtend op je gemak de orang-oetans in Semenggoh bewonderen en daarna doorreizen naar Bako voor je overnachting in de jungle.